Overbooking nedeniyle havayolu şirketi sizi hiç bir sonraki uçağa yerleştirmeye çalıştı mı? Bu durum genellikle check in esnasında veya bagajınızı vermeye geldiğinizde hava yolu şirketleri tarafından gerçekleşebilir.
Size genellikle “uçağımız dolu, sizi uçağa kabul edemeyeceğiz” gibi bir şeyle veya “maalesef koltuk kalmadı, size yapılan bilet satışı iptal olacak” diyerek sizi geri çevirmek isteyebilirler. Bu durum hava yolu şirketleri fazladan bilet sattığında (fazla rezervasyon) ve uçak kapasitesini aşacak kadar yolcu da bilet satın aldığında gerçekleşir.
Bu durumda havayolları genellikle bazı yolcuların uçuşa gelmeyeceğini (no show) düşünerekten risk alırlar. Fakat bazen bütün yolcular gelir ve bu durum kesinlikle yolcunun hatası değildir ve aynı zamanda uçağa kabul edilmeyen yolcu için ciddi mağduriyet de yaratabilir.
Bu rehberde, overbooking nedir, overbooking tazminatı nedir, THY uygulamaları nelerdir, iç ve dış hatlara göre tazminat miktarı farkları, diğer tanınan haklar ve başvuru süreci hakkında tüm bilgileri bulabilrisiniz.
Overbooking Nedir?
Overbooking, hava yolu firmasının bir uçuşa uçağın kapasitesinden daha fazla bilet satmasına denir. Bu durum çoğunlukla hava yolu şirketlerinin uçuşa bazı kişilerin gelmeyeceğini varsayarak bu uygulamayı yapmasından kaynaklanır.
Ancak tüm yolcular uçuşa gelirse o zaman firma başka çözümlere başvurmak zorunda kalır.
Bunlar:
- Gönüllü olarak uçağa binmeyen yolcular aranmaya başlanır.
- Eğer gönüllü bulunamazsa, birkaç yolcuya yeni bir bilet verme şartı ile uçuşa alınamayacakları bildirilir. Bu durum gerçekleştiğinde yolcuya overbooking tazminatı hakkı doğar.
Uçuş tazminatı nasıl alınır sorusu, overbooking nedeniyle uçağa alınmayan yolcular için önemlidir.
Overbooking Yasal Bir Durum Mudur?
Overbooking tüm dünyada yasal bir durumdur ve hava yolu şirketleri tarafından da uçakta fazla bilet satmak sürekli gerçekleşir. Bu sebeple hem Türkiye’de hem de Avrupa Birliği içinde uçağa alınmama veya overbooking tazminatı oldukça yaygındır.
Türkiye’de Overbooking Durumunda Uygulanan SHGM Kuralları
Türkiye’de iç hat uçuşları durumunda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) yönetmelikleri geçerlidir ve yolcu hakları korunmaktadır. Bu kurallara göre:
- Yolcu gönüllü olarak uçağa binmekten vaz geçerse hava yolu şirketi alternatif uçuş sunar ve pazarlıkla belirlenen bir tazminat tutarı yolcuya ödenir.
- Yolcu alternatif uçuş kabul etmez ve uçağa kabul edilmeyen bir durumda kalırsa maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilir.
SHGM’nin overbooking nedeniyle uçağa alınmama durumunda belirli bir tazminat miktarı belirtmez fakat iç hatlarda genellikle 1000-2000 TL arasında bir ödeme yapılır.
AB 261/2004 Yönetmeliği ve Dış Hatlar Hava Yolu Şirketleri
Avrupa Birliği’ndeki herhangi bir ülkeden çıkışlı bir uçuşa veya AB merkezli bir havayolu şirketi uçuşlarında, AB 261/2004 düzenlemesi ile yolcuların hakları korunur. Bu durumda, eğer yolcu isteği dışında uçağa alınmama veya bir sonraki uçuşa zorla yerleştirilirse, overbooking tazminat hakları doğar. Bunlar aşağıdaki tablodaki gibidir:
| Seyahat Mesafesi | Tazminat tutarı |
| 1500 km’ye kadar olan seyahat | 250 Euro |
| 1500-3500 km arası olan seyahat | 400 Euro |
| 3500 km ve üzeri seyahat | 600 Euro |
Bu tazminata ek olarak yolcu başka taleplerde de bulunabilir:
- Başka bir uçuş veya bilet iadesi
- Bekleme süresi uzun olan uçuşlarda konaklama ve ulaşım giderlerinin karışlanması
- Yeme içme ve ikramlar sağlanmak zorundadır.
THY’nin Overbooking Nedeniyle Uyguladığı Politika Nedir?
Türk Hava Yolları (THY) başta olmak üzere birçok Türk havayolu şirketi, yolcuların içinden gönüllü arayarak overbooking durumunu çözmeye çalışır. Ancak gönüllü bulunamaması durumunda ve sizi uçuşa fazla rezervasyon nedeniyle almıyorsa:
- Yeni bir bilet satışı olmadan alnternatif uçuş bulmak zorundadır.
- Bekleme süresine bağlı olarak gecikme nedeniyle uçağa alınmadıysanız, yeme-içme, konaklama ve ulaşım gibi ihtiyaçlarınız havayolu tarafından karşılanmalıdır. buna dahil oalrak telefon görüşmesi, e-posta ile iletişim gibi ihtiyaçlar da havayolu sorumluluğundadır.
- Uçağa yolcu kapasitesinden daha fazla bilet satışı/rezervasyon yaptığı için havayolu tazminat ödemesi yapmak zorundadır. Bu miktar genellikle 1000-2500 TL arasında bir uygulamadır.
Overbooking Durumunda Yolcuya Tanınan Haklar Nelerdir?
Rezervasyon ve bilet sahibi olan bir yolcu uçağa zorunlu olarak alınmıyorsa ve bunun sebebi havayolu tarafından uçakta fazla bilet satışı yapıldıysa yolcunun tazminat ile birlikte başka hakları da bulunmaktadır.
Bunlar:
| Haklar | Açıklama |
| Bilet/rezervasyon iadesi | Yolcuların isteği üzerine havayolu biletin tamamını geri ödemelidir. |
| Alternatif uçuş | Uçağa alınmayan yolculara havayolu yeni bir uçuş sunmalıdır. |
| İkram ve destek hizmetleri | Bekelem süresine bağlı olarak yolcuların yiyecek, içecek, iletişim gibi ihtiyaçlarının karşılanması. (2 3 saat gibi durumlarda) |
| Konaklama hizmeti | Uçuş bir sonraki güne sarkıyorsa veya gece konaklama gerekiyorsa otel ve havalimanı transferleri. |
| Tazminat | i̇ç hat uçuşlarında Tl bazında, dış hat uçuşlarında ise AB’ye göre 250 Euro ile 600 Euro arası tazminat ödemesi hakkı. |
Overbooking Tazminatı Nasıl Alınır?
Overbooking tazminatı almak için izlemeniz adımlar aslında oldukça kolay. Bunlar sırasıyla:
- Tüm belgelerinizi saklayın ve hiçbir şeyi çöpe atmayın. Bunlara biletleriniz, chek-in rezervasyonunuz, uçağa alınmama durumu ile ilgili bir iptal bildirgesi (yazılı veya bilet iptal belgesi gibi) dahildir.
- Havayoluna resmi olarak başvuruda bulunun. Bu işlemi e-posta veya telefon üzerinden yapabilirsiniz.
- Eğer bu işlemin çok uzun sürmesinden veya havayolundan bir türlü cevap alamamaktan çekiniyorsanız ek olarak diğer platformlarda da boşvuru yapabilirsiniz. Bunlar:
- İç hatlarda bir uçuş için: SHGM’nin sitesinden online şikayet başvurusu yapabilirsiniz.
- Dış hatlarda uçuş için: ECC (European Consumer Centre) üzerinden tazminat başvurusu yapabilirsiniz.
- Alternatif olarak eğer bu işlemleri sizin yerinize uzman bir firma yürütsün isterseniz de FlightRefunder danışmanlığında süreci hızlandırabilirsiniz.
Overbooking Oranı ve Ne Kadar Sürede Başvuru Yapılmalı?
Overbooking tazminatı başvurularında zamanlama oldukça önemli bir faktördür. Uçuş iptali, overbooking veya 2 saat-3 saat gibi sürelerden daha fazla yaşan rötarlarda, hakkınızı kaybetmemek için olabildiğince hızlı bir şekilde tazminat başvurusu yapmanız gerekmektedir.
Bu süreler çoğunlukla, uçuşun niteliğine (iç hat veya dış hat mı) ve uygulanması gereken yasaya bağlı olarak (AB 261/2004 mü veya SHGM mi) değişiklik gösterebilir.
İç Hat Uçuşları (Türkiye)
Türkiye’de iç hat uçuşlarında geçerli olan SHGM düzenlemesine göre overbokking tazminatı için belirli bir süre yoktur.
Ancak aşağıdaki ugyulamalar ve öneriler dikkate alınmalıdır:
- En fazla 6 içinde başvuru yapılması önerilir.
- Bu süre içinde yapılmayan başvurularda havayolu “zaman aşımı” gerekçesiyle tazminatı reddedebilir.
- SHGM başvurularında bu sürenin aşılmaması önemlidir. Yani resmi olarak yazılı olmasa da, 6 aylık süre pratikte kabul edilen maksimum süredir.
Dış Hat Uçuşlar (AB’ye Yapılan Bir Uçuş ve AB Havayolları)
Avrupa Birliği uçuşlarında geçerli olan AB 261/2004 düzenlemesi de overbooking tazminatı başvurusu içi belirli bir süre belirtmemektedir. Fakat tüketici kanunlarına göre “medeni zamanaşımı süresi” uygulanabilir.
Bu sebeple uçağa alınmama durumunda kalan bir yolcuya yapabileceğimiz öneriler:
- En geç 1 yıl içinde overbooking tazminatı yapılmalıdır.
- Başvurunun erken yapılması mağdur olan bir yolcu için oldukça önemlidir.
- Uzun süre bekletilerek yapılan herhangi bir başvuruda hem havayolları kayıtları kaybedebilir hem de ispat yükümlüğlüğü giderek zorlaşır. Bu sebeple geç yapılan başvurularda overbooking tazminatı almak zorlaşabilir.
Her iki durumda da tazminat başvurunuzu olabildiğince hızlı bir şekilde ve hatta rezervasyon tarihinden itibaren 30 günü geçmeyecek şekilde yapmanızı öneririz. Eğer sonuç alamazsanız başvurabileceğiniz diğer kanalları da (SHGM, Avrupa Birliği Tüketici ağları veya FlightRefunder gibi) 3 ile 6 ay arasında tercih edebilirsiniz. Son olarak ayrıca gecikmeli başvurularda tazminat miktarı da düşebilir veya süreç daha da uzayabilir.
Gönüllü Uçağa Binmeme Durumunda Tazminat Uygulanır Mı?
Evet, eğer daha önceden bilet alan bir yolcu gönüllü olarak bir uçağa binmezse ve check in yapmazsa tazminat alabilir fakat havayolu böyle bir durum için pazarlık yapabilir. Yolcuya bu sebeple daha düşük bir tazminatı kabul ettirmek isteyebilir.
Bu durumda yapılan teklifler:
- Uçuş bileti iadesi
- Boş koltuk bulunan alternatif uçuşa geçirilmek
- Ekstra ödeme (overbooking tazminatı dışında) ve bu tutar havayoluna göre değişebilir
- Business upgrade, lounge gibi hakları ücretsiz olarak kullanabilme
Ancak gönüllü olduğunuzu yazılı bir şekilde bildirirseniz havayolu size zorunlu olarak bir tazminatı vermek zorunda kalmayabilir.
Overbooking Mağduriyeti Yaşamak İstemiyorsanız Yapmanız Gerekenler
Uçağa binememek bazı durumlarda birçoğumuz için büyük sıkıntı olabilir ve hatta bütün seyahat planlarımızı da alt üst edebilir. Bu durumu önlemek için yapılabilecek birkaç adımlar vardır.
Bunlar:
- Online Check-ininizi erken yapın: Eğer check-ininizi erkenden tamamlar ve havalimanına da erkenden arırsanız havayolu fazla bilet sattığını daha sonradan fark edeceği için sizi büyük ihtimalle uçağa alacaktır. Böyle bir durum sizi daha güvenli pozisyonda tutar.
- Sık uçan yolcu programlarına kaydolun: Havayolları sadık müşteri profillerini bozmak istemeyecekleri ve onları kaybetmek istemeyecekleri için sizi fazla sattığı biletlerden mağdur bırakmayacaktır.
- Her zaman için tüm yazışma ve belgelerinizi saklayın: Her türlü SMS, mail, biniş kartı gibi evraklarınızı saklayın, sizi mağduriyete uğratmaması için hep daha fazla önde olun.
Overbooking Tazminatı Alınabilecek Diğer Durumlar Nelerdir?
Overbooking tazminatı sadece havayolları çifte rezervasyon yaptığında gerçekleşen bir uygulamadır fakat buna benzer başka bir durum olduğunda da yolcunun hakları doğabiliyor.
Bunlardan bazıları:
- Bağlantılı uçuşunuzu overbooking sebebiyle kaçırdıysanız
- Alternatif uçuşunuz 3 saat ve daha fazla gecikmeli olarak gerçekleştiyse
- Fazladan konaklama yapmak zorunda kaldıysanız
- Havalimanında anons veya bilgilendirme yapılmadıysa
Bu durumlarda check in yapmış bütün yolcular yeniden tazminata başvurabilirler.
FAQ
Evet, eğer bir uçağa zorla alınmadıysanız ve bunun sebebi fazla bilet satılmasıyla ilgili ise size hem yeni bir uçuş sunuşmaşlı (ücretsiz olarak) hem de tazminat miktarı ödenmelidir. Bu durum sizin mağduriyetinizi karşılamak için oldukça önemli bir gerekçedir.
Hangi havayolu olduğu fark etmeksizin eğer bir AB ülkesinden kalkış yaptıysanız AB 261/2004 yasası geçerlidir. Bu durum herkes için geçerlidir.
İsterseniz SHGM’nin sitesinden de bir başvuru yapabilir ve fazla bilet satımı sebebiyle uçağa alınmadığınızı bildirebilirsiniz. Dilerseniz FlightRefunder üzerinden de yardım alabilirsiniz.