Bir uçak seyahati olduğunda karşımıza en çok çıkmasını istemediğimiz durumlardan biri hava muhalefeti nedeniyle iptal edilen uçuş durumudur. Bu gibi durumlar özellikle sonbahar veya kışın olsa da bazen havanın güzel göründüğü durumlarda bile olabilir. Özellikle rüzgarlı bir iklimi olan ülkemizin havalimanlarında çok fazla uçuş iptali veya rötar gerçekleşmektedir ve bu durumda hem yurtiçi hem de yurtdışı uçuşlar etkilenmektedir.
Peki böyle bir durumda Türk yolcuların hangi hakları vardır?
Bu yazımızda SHGM (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) düzenlemeleri ve AB261 (Avrupa Birliği Yasaları) hakkında bilgilendirme yapacağız. Bu çerçevede Türkiye iç hatları ve dış hat uçuşlarında yolcunun geçerli hakları detaylıca ele alınacak ve hangi durumlarda yolcuya tazminat hakkı doğuyor ve nasıl başvuru yapabilir adım adım açıklayacağız.
Hava Muhalefeti Nedir? Hangi Durumlarda Uçuşlar İptal Edilir?
Hava muhalefeti, uçuş güvenliğini tehlikeye atan ve diğer uçuşların da aksamasına sebep olabilen olumsuz hava koşullarını tanımlamak için kullanılır. Bunlara örnek olarak:
- Yoğun sisli hava durumu sebebiyle görüşün kısıtlanması, bu sebeple uçuşlar iptal edilebilir veya rötar yaşanır.
- Yoğun kar yağışı ve buzlanmalar sebebiyle uçak motoru güvenli bir şekilde çalıştırılamaz.
- Şiddetli rüzgarlar, fırtına veya kasırgalar uçağın iniş, sürüş ve kalkış anlarında türbülansa sebep olacağından tehlikeli kabul edilirler.
- Yıldırımlar ve aşırı yağmurlar da tehlikeli uçuşlara sebep olacağından uçak iptaline sebep olabilir.
Bu koşullar altında bile bazen bazı uçuşlar güvenli sayıldığı için yapılabilir fakat bazen de uçuşun gerçekleştirilmesi mümkün olmazsa, havayolu uçuşu iptal edebilir. Bu tür iptaller, genellikle “olağanüstü durum” olarak sınıflandırılır. Yani, havayolunun kontrolünde olmayan durumlardır.
Yolcular, olumsuz hava koşulları nedeniyle gerçekleşmeyen uçuşlarda uçuş tazminatı nasıl alınır konusunu öğrenerek haklarını talep edebilirler.
Türkiye’de Geçerli Yasalar ve Yolcu Haklarının Korunması: SHGM ve AB 261/2004
Yolcu hakları tabii ki de yasalara göre değişmektedir ve farklı şeyleri kapsayabilmektedir. Bu durum Türkiye’de de geçerlidir ve yolculuğun hangi havayolu firmasıyla yapıldığına, nereden kalktığına, nereye indiğine göre farklı yasalara dahil olmaktadır. Türk yolcular için geçerli yasal dayanaklar şunlardır:
İç Hatlar
Türkiye içinde gerçekleşen tüm uçuşlarda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı yasalar yürürlüktedir. Bu düzenlemelere SHGM’nin sayfasından ulaşabilirsiniz. Bu düzenlemeler yolcunun uçuş iptali, rötar, bagaj kaybı gibi olası durumlarda neler yapması gerektiği ve sahip olduğu yolcu hakları nelerdir bunları belirler.
SHGM’ye göre hava olayları sebebiyle iptal edilen uçuşlarda tazminat hakkı doğmaz, fakat yolcu bazı temel hak ve hizmetlerden faydalanabilir.
Dış Hatlar
Dış hatlar uçuşlarında ise yasalar farklıdır fakat Avrupa Birliği içinde uçulacaksa bu durumda AB 261/2004 sayılı düzenleme devreye girer. Bu yasa AB ülkelerine yapılan uçuşları veya AB merkezli havayolları ile yapılan uçuşları kapsamaktadır. Bu düzenleme altında, belirli durumlarda tazminat hakkı oluşabilir.
Hava olayları genellikle olağandışı durumlar kategorisinde yer aldığı çoğu durumda havayolunun sorumluluğu altına girmezler. Bu sebeple hava olaylarında yaşanan aksaklıklarda tazminat hakkı doğmaz, ancak yolcu yine de bazı temel haklardan faydalanabilir.
Hava Olayları Sebebiyle İptal Edilen Uçuşlarda Yolcu Hakları
Bu başlık ile hem SHGM hem de Avrupa Birliği düzenlemelerine göre yolcu haklarını özetleyeceğiz. Aşağıdaki tabloya bakarsak:
| Hizmet Türü | İç Hat Uçuşları (SHGM) | Dış Hat – Avrupa Uçuşları (AB 261/2004) |
| Bilet iadesi | ✔ | ✔ |
| Alternatif uçuş hakkı | ✔ | ✔ |
| Konaklama ve transferler | 5 saat ve üzeri gecikmelerde sağlanır | 2 saat ve üzeri gecikmelerde sağlanır |
| Parasal tazminat | ✘ (hava muhalefetlerinde sayılmaz) | ✘ (hava muhalefetleri olağanüstü durum sayılır) |
| Bilgilendirme yükümlülüğü | ✔ | ✔ |
Hava Muhalefeti Yolcuya Tazminat Hakkı Doğurur Mu?
Tüm dünyada geçerli genel kural tektir. Hava muhalefeti nedeniyle iptal edilen uçuşlar, havayolunun kendi kontrolü dışında gerçekleşen bir olay olduğundan yolcu tazminat alamaz. Ancak bununla birlikte değerlendirilmesi gereken bazı durumlar da mevcuttur. Bunlar:
- Havayolu, hava durumu bilindiği halde yolcuya zamanında bilgilendirme yapmamış ise tazminat hakkı doğar. Bu bilgilendirme SMS, e-posta ve havalimanında anons gibi bildirimlerle yapılmalıdır.
- Yolcuya alternatif uçuş sunulmamış veya sunulan uçuş makul sürede gerçekleştirilmediyse yolcu parasını geri almalıdır.
- Bu gibi durumlarda maddi ve manevi zarar görüyorsanız tazminat talebiniz değerlendirilebilir.
Uçuş Tazminatı Nasıl Alınır?
Eğer yukarıdaki koşullara uyan bir durumdaysanız ve havayolunun gerekli yükümlülüklerini yerine getirmediğini düşünüyorsanız tazminat başvurusunda bulunabilirsiniz. Böylelikle durumunuz değerlendirilir ve size tazminat alıp alamayacağınız bildirilir. Bunun için izlemeniz gereken adımlar aşağıdaki gibidir:
- Elinizde olan tüm belgeleri saklayın, sakın çöpe atmayın. Bunlara uçuş bileti, rezervasyon bilgileri, iptal bildirimi (SMS ya da havalimanındaki panolardan görüntü) gibi uçuşa dair olan bütün belgelerinizi saklayın.
- Havayolu şirketine yazılı olarak başvuruda bulunun.
- Eğer bu işlemden herhangi bir sonuç alamazsanız SHGM’nin sitesinden resmi olarak şikayette de bulunabilirsiniz.
- Alternatif olarak, bu işlemler size karmaşık veya uzun geliyorsa uzman tazminat danışmanlık şirketlerinden (örneğin FlightRefunder) destek alıp bütün süreci kolayca yürütebilirsiniz.
İç bağlantı: FlightRefunder link (Uçuş tazminatı nasıl alınır)
Bakım ve Hizmet Hakları
Uçuşunuz hava durumu sebebiyle iptal edildiğinde veya ciddi gecikmeler sebebiyle mağdur kaldığınızda bazı hizmetleri talep etmeye hakkınız doğabilir. Bunlardan bazıları:
- Yemek ve içecek veya ikramlar (bekleme süresi uzadığında)
- Ücretsiz konaklama opsiyonları (gece yarısı bekleme süreleri olduğunda)
- Otobüs/transfer hizmetleri
- İletişime geçmek için hak (telefonla görüşme, e-posta gönderme gibi)
Uzun süreli gecikmelerde, havayolu firması tarafından uçak gecikme tazminat hakkı doğabilir.
Hava Muhalefeti ve Uçak Gecikmeleri ile İlgili Bilgilendirme
HAva muhalefetleri sebebiyle günümüzde birçok uçuş iptal edilmek yerine ertlenir ve bu durum da çoğunlukla yolcu havalimanındayken yaşanır. Bu tarz rötarlar bazen canımızı sıkabilir. Birçok durumda sadece kalkış veya inişlerde gecikmeler yaşanır. Bunlara sebep olarak yoğun kar veya sağanak yağışlar ve en çok da sebep olan yoğun sis, uçakların güvenli bir şekilde iniş veya kalkış yapmasını engelleyebilir.
Uçuşunuz hava muhalefeti sebebiyle uzun süreli bir gecikmeye mağruz kalıyorsa, mevzuatlara göre havayolu firmasının size sunmakla yükümlü olduğu haklarınız bulunmaktadır. Bunalrdan bazıları: bekleme süresine göre ikram ve iletişim, konaklama veya ulaşım hizmetleri gibi isteklerdir. Bunlar sayesinde yolcunun mağduriyetinin en aza indirilmesi önemlidir.
Ancak hava muhalefeti sebebiyle ertelenen uçuşlar “olağanüstü durum” olarak kabul edildiğinden, yani havayolu şirketinin öngöremeyeceği bir durum olduğundan nakdi tazminat hakkı doğmaz. Bununla ilgili ayrıntılı bilgiye ulaşmak isterseniz Uçak Gecikme Tazminatı makalemize göz atarak haklarınızı öğrenebilirsiniz.
FAQ
Hayır, SHGM’nin düzenlemeleri çerçevesinde iç hatlar uçuşlarında hava olayı sebebiyle iptal edilen uçuşlarda tazminat hakkı doğmaz. İstisnai durumlar geçerli değildir.
Eğer uçuşunuz AB merkezli bir havayolu tarafından gerçekleştiriliyorsa tazminat hakkınız vardır. Bunun yönetmeliği ise EC 261/2004’tür. Ancak hava muhalefeti istisnalarına göz atmanız önemlidir.Uzun süreli gecikmelerde, havayolu firması tarafından uçak gecikme tazminat hakkı doğabilir.
Bu durumda ilk önerimiz havayoluna yazılı bir başvuru yapmak çünkü elinizde yazılı bir kayıt ve havayolunun cevabının olması da önemli bir delildir. Eğer bu durumda sonuç alamazsanız SHGM’ye başvurabilirsiniz veya FlightRefunder’dan da yardım alabilirsiniz.